किरण सोनवणे (कार्यकारी संपादक) खरीप हंगामाच्या उंबरठ्यावर उभ्या असलेल्या देवळा तालुक्यातील शेतकऱ्यांच्या नजरा सध्या आभाळाकडे खिळल्या आहेत. उन्हाच्या तीव्र झळा, वाढते तापमान आणि पावसाच्या लांबलेल्या प्रतीक्षेमुळे ग्रामीण भागात चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. अनेक शेतकऱ्यांनी नांगरणी, वखरणी, बांध दुरुस्ती तसेच शेतजमीन पेरणीसाठी तयार ठेवण्याची कामे पूर्ण केली असली तरी समाधानकारक पावसाअभावी पेरणीला सुरुवात करता आलेली नाही.
देवळा तालुक्यात शेती हा प्रमुख व्यवसाय असून हजारो कुटुंबांचे जीवनमान शेतीवर अवलंबून आहे. जून महिना अर्धा संपत आला असताना अद्याप सर्वदूर दमदार पाऊस न झाल्याने शेतकरी संभ्रमात आहेत. हवामान विभागाकडून मान्सूनच्या प्रगतीबाबत सकारात्मक संकेत मिळत असले तरी प्रत्यक्षात ग्रामीण भागात अपेक्षित प्रमाणात पाऊस पडलेला नाही. राज्यात मान्सूनची प्रगती सुरू असून पुढील काही दिवसांत पावसाचा जोर वाढण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
गेल्या काही वर्षांत बदलत्या हवामानामुळे शेतीसमोर नवीन आव्हाने उभी राहिली आहेत. कधी अतिवृष्टी तर कधी दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होत असल्याने शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित बिघडत आहे. यंदाही पावसाचे आगमन उशिरा होत असल्याने बी-बियाणे, खते आणि मशागतीवर खर्च केलेल्या रकमेबाबत शेतकऱ्यांमध्ये चिंता वाढत आहे.
तालुक्यातील अनेक गावांमध्ये शेतकरी सकाळ-संध्याकाळ हवामानाचा अंदाज पाहत असून प्रत्येक ढगाकडे आशेने पाहत आहेत. काही ठिकाणी हलक्या सरी कोसळल्या असल्या तरी त्या पेरणीयोग्य नसल्याचे शेतकरी सांगतात. खरीप हंगामात सोयाबीन, बाजरी, मका, कापूस आणि विविध पिकांची पेरणी केली जाते. मात्र जमिनीत पुरेसा ओलावा निर्माण झाल्याशिवाय पेरणी करणे धोक्याचे ठरू शकते.
कृषी तज्ज्ञांच्या मते, घाईघाईने पेरणी करण्यापेक्षा समाधानकारक पावसाची प्रतीक्षा करणे अधिक योग्य आहे. अपुऱ्या पावसात पेरणी झाल्यास दुबार पेरणीचे संकट ओढवू शकते, ज्यामुळे शेतकऱ्यांवर अतिरिक्त आर्थिक भार पडतो. राज्य शासनानेही शेतकऱ्यांना योग्य पावसाची खात्री झाल्यानंतरच पेरणी करण्याचे आवाहन केले आहे.
दरम्यान, ग्रामीण भागातील विहिरी, शेततळे आणि जलस्रोतांची पाणीपातळीही कमी झालेली दिसून येत आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांसह पशुपालकांनाही अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. बाजारपेठांमध्ये बी-बियाण्यांची खरेदी सुरू असली तरी प्रत्यक्ष पेरणीला वेग आलेला नाही.
देवळा तालुक्यातील शेतकरी आता एका दमदार पावसाची वाट पाहत आहेत. पहिल्या समाधानकारक सरी कोसळताच संपूर्ण तालुक्यात पेरणीची लगबग सुरू होणार असून शिवार पुन्हा एकदा हिरवाईने नटण्याची आशा व्यक्त केली जात आहे. “आभाळ भरून यावे आणि शेतकऱ्यांच्या चेहऱ्यावर पुन्हा हास्य फुलावे,” अशीच भावना सध्या ग्रामीण भागातून व्यक्त होत आहे.
